leylimecnun

‘Takrîr edemem sûz-ý dil ü derd-i derûnum

Söyletme beni hâtýr-ý zârýmda keder var’

Gerçekten de insan ruhunun en ince yerinden kopup gelen bir serzeniþ, bir tatlý sitemin ifadesi bu beyit. "Ýçimdeki derdi de, gönlümdeki ateþi de dile getirmem mümkün deðil. Bu halimle beni söyletme ki inleyen hatýrým kederle dolu!.." Eflatun, "Ruhumuzu bir kaya parçasý gibi karþýmýza almalý, onu kabalýklarýndan, fazlalýklarýndan yontmalýyýz." der. Elhak yukarýdaki beyit de kabalýklarýndan yontulmuþ bir ruhun terennümüdür. Yahut tersinden söyleyelim; böyle bir beyti söyleyebilmek için insanýn önce kabalýklarýndan kurtulmasý, ruhunun zarafet adlý teline terennüm vermesi gerekir. Ýçinde kederler var iken konuþmaktan kaçýnan, sýrf içindeki kederler sözlerine yansýr da muhatabýný incitir diye korkan bir insan düþünün ve bir an, o insaný sevgili karþýsýnda bir âþýk olarak farz edin. Ýþte bu tavýr, insanýn aþký kabule hazýr hale gelmiþ biçimi, diðer ifadesiyle fazlalýklarýndan yontulmuþ hâlinin ifadesidir. Çünkü güzellikleri görmek için önce güzeli görecek göze sahip olmalý, deseni renklendirmek için önce kumaþý dokumalýdýr. Evvelce gönlün frekans ayarýný yapmak, duyarlýlýðýný artýrmak, zarafet ve estetik boyuta taþýmak gerekir ki ruh da ayný kalýba girsin. Bunun için de kaba insanlýk hallerinden sýyrýlmak, kendini o derin halsizlik içinde güçten düþmüþ gibi hissetmek ve teslimiyet ile aþka boyun eðmek gerekir. Enderunlu Vasýf Efendi'nin (ö.1824) þu beytinde anlatýldýðý gibi:

Ne beyân-ý hâle cür'et, ne figâna tâkatým var

Ne recâ-yý vasla gayret, ne firâka kudretim var

Yani þöyle demek: "Ne hâlimi arz etmeye cür'et edebiliyorum, ne de feryat etmeye takatým var. Ne vuslat umudu için gayrete geliyorum, ne de ayrýlýða güç yetirebiliyorum." Bu beyitte dikkatimizi çeken iki tavýr mevcut. Ýlki; âþýkýn hâlini beyan etmesinin bir cür'et (cesaret, atýlganlýk, bir tür haddini aþma ve küstahlýk) kabul edilmesi, ikincisi de vuslatý umut etmenin bir gayret olarak algýlanmasýdýr. Âþýk, sevgiliye o kadar kýyamaz durumdadýr ki bu yüzden onun vuslatýný istemenin cüretkârlýðýna eþdeðer bir gayrete gelmektedir. Leyla Haným'ýn (ö. 1848) buna benzer bir beyti vardýr; der ki:

Pür-âteþim açtýrma benim aðzýmý zinhâr

Zalim beni söyletme derûnumda neler var

" (A acýmasýz sevgili!) Beni söyletme ki içimde neler neler var! Öyle ateþ doluyum ki sakýn aðzýmý açtýrma (yoksa dünya tutuþacak)!"

Doðrusu bu beyti okuyunca o ince ruhlu kadýna, o zarif þiirlerin nazenin þairine acýmadan edemedik. Çünkü bu dizeler, yukarýda söz konusu ettiðimiz her iki beyitten daha zalimce ve sevgili karþýsýnda daha cür'etkârcadýr. Bir kadýn ruhu bütün kýrýlganlýðý ve hassasiyeti ile fazlalýklarýndan, kabalýklarýndan en ziyade yontulmuþ olduðu halde Leyla Haným nasýl bir feryat ile böyle söyleyebilmektedir, þaþýlýr. O ki yalvarandan çok niyaz edilen; sevenden ziyade sevilendir. Belki de bu yüzden, hüzünlü çýðlýðý baþkalarýnýn feryatlarýna göre çok daha yakýcý ve ateþ doludur. Kiþioðlunun tasarrufu altýnda iyi de kötü de, beyaz da kara da, hatta güzel de çirkin de emre âmâde beklemekte. Bize düþen, bunlardan hangisini tercih edeceðimize karar verebilmek. Unutmamak lazým; kimliðimiz, onu konuþlandýrdýðýmýz kabýn þeklini ve rengini alýr ve ruhlar incelmeden incelikleri asla göremez!..

Ýskender Pala